DAMAL BEBEĞİ

Damal Doğu Anadolu Bölgesinin Kuzeyinde, Gürcistan sınırında; Ardahan İline bağlı küçük bir ilçedir. Damal ve yöresi Orta Asya’dan Avrupa’ya göç eden Türk boylarının güzergahında bulunan bir yerleşim alanıdır.

Bazı kaynaklarda; Türkmen olan yöre halkının 1472 yılında Akkoyunlu Hükümdarı Uzun Hasan tarafından bu bölgeye yerleştirildiği yazmaktadır (Prof.Dr. Gönül CANTAY-Ardahan’da Türk Mimarisi). Yörede halen geleneksel yaşam tarzının etkisi görülmektedir, bunun en önemli göstergesi göçebe yaşam ve  günümüzde  45-50 yaş üzeri bayanlar tarafından giyilen Orta Asya motiflerini taşıyan Türkmen Kadın Kıyafetleridir. Bu kıyafetlerle tarihi ve kültürel bir değer yüzyıllardan günümüze taşınmaktadır.

Sadece Damal ve yöresindeki birkaç köyde kullanılan bu kıyafetler plastik bebekler üzerine giydirilerek; Damal Kaymakamlığı Köylere Hizmet Götürme Birliği ile Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü işbirliği içinde açılan kurslarda yöre bayanlarınca  üretilmekte ve pazarlanmaktadır.

Yöresel Folklorik Bebekler 1996 yılında Japonya da yapılan bir yarışmada el emeği kategorisinde dünya birincisi olmuştur.

Geleneksel kıyafetler yöremizde saya, üç etek ve üç peşli gibi adlarla anılmaktadır.

Damal İlçesinin bir özelliği de Ulu Önder Atatürk’ün Damal dağlarına akseden doğal gölgesidir. Her yıl  Haziran  ayının 15’i  ile  Temmuz ayının 15’ine kadar saat 18.05’ten 18.30’a kadar, 20 – 25 dakikalık gibi kısa bir süre dünyanın sekizinci harikası diyebileceğimiz bu doğa harikası görüntü oluşmaktadır.

Bu doğa harikası olayı Türk ve Dünya Kamuoyuna duyurmak için Damal Kaymakamlığı, Belediye Başkanlığı ve Kamu Kurumlarında görevli daire amirleri ile, Damal’da bir dizi etkinlikler ve şenlikler yapılmaktadır.

Sizleri, 15 Haziran – 15 Temmuz tarihleri arasında bu doğa harikalarını görmek için Damal’a davet ediyoruz.

DAMAL KIYAFETLERİ HAKKINDA KISA BİLGİ

Geleneksel Damal Kadın kıyafetleri kendi içinde birçok ayrıntılar taşımaktadır. Bunlardan en önemlisi ve göze çarpanı evli kadın kıyafetleri ile genç kız kıyafetleri arasındaki farklılıktır.

Genç Bekar Kız Kıyafeti : Genç kız kıyafetlerinin baş kısmında keten denilen boncuklarla ve düğmelerle süslenmiş beyaz örtü bulunmaz. Saçlar örük yapılarak saç ipi denilen boncuktan yapılmış takılarla süslenmiştir. Yine genç kız kıyafetlerinin etek kısmı da değişik ve daha süslü  atlas veya kadife kumaştan yapılmıştır.

Evli Kadın Kıyafeti :  Evli kadın kıyafetlerinde başa keten denilen beyaz bir örtü örtülür. Bu baş bağlama şekli o kadının evli olduğu mesajını verir

Gelin Kıyafeti  : Yeni gelin olan genç kız kıyafeti yıllarca verdiği emek sonucu hazırlar. Genç kız kıyafetinin daha süslü ve duvaklı şekli onun gelinliği olur. Duvak bağlanırken kızın yakınları Türkülerle bir ayrılık töreni yaparlar.

Bunların dışında yine kadının sosyal durumunu yansıtan baş bağlama şekilleri göze çarpar.Örneğin dul kadınların ve yaşlı kadınların kıyafetleri daha sadedir  ve baş bağlama şekilleri diğerlerinden farklıdır.                             

BRIEFING  ABOUT DAMAL  DRESS

Traditional Damal women’s  dresses  carries many details. Among then, the most distinctive point is the difference between the dresses of married women and young girls.

YOUNG UNMARRIED GIRL’S DRESSES :  The white scarf called “keten”, decorated with beadugs and buttons, can not be found on the dresses of young girls,  the woven hair. İs decorated with a kind of jewellery made by beadıng called ‘saç ipi’ .

MARRIED WOMEN’S  DRESSES : A white scarf , called ‘keten’ is used with married woman. This type of tying gives the message that she is married.

DRESS OF THE BRIDE : The first- time  bride wears the dres s with great effort for years. The more decorated and veiled style of this dress. The girl’s relatives perform a farewell ceremony by singıng songs, at the time of wearing  brides veil.

Additionally, distinctive styles of veiling can be noticed, showing the woman’s social status. For example, the dresses of divorced and old woman, are more basic and the veil styles are different.

DAMAL KIYAFETİNİN AYRINTILARI    :

Terlik : Bütün kıyafetlerde terlik denilen başlık kullanılır. Terliği tutmaya yarayan boncuk işlemelerden yapılmış olan çene bağına sahandırık, alındaki işlemelere ise siğil denir.

Keten : Düz ve beyaz bir kumaşın üzeri boncuklarla ve dikişlerle süslenir. Yalınızca evli kadının kullandığı bu başörtüsüne keten adı verilir.

Yağlık ( Vala ) : Baş kısmına çeşitli renkte yağlıklar sarılır.

Tor : Giysilerin üzerine dikdörtgen biçiminde boncuktan yapılmış bir göğüslük konur. Bu da bir bağ ile, boyuna geçirilip, alt uçları da birer bağcıkla arkadan bağlanır. Yaşlı ve dul kadınların göğüslüğü siyah renkli olur. Genç kadın ve kızların kullandıkları boncuklardan yapılmış  olan tor geometrik şekillerle süslenmiştir.

Önlük : Dikdörtgen şeklinde kumaştan yapılmıştır. Üçetek üzerine bağlanır. Önlüğü sadece evli kadınlar kullanır. Önlükler eskiden el tezgahlarında dokunan şal kumaştan yapılırdı.

Üçetek Entari ( Saya ) : Yörede üçetek entariye peşli, üç peşli saya gibi adlar verilir. Kıyafetin temel unsuru bunlarıdır.

Çorap : Yörede  iklimin çok sert  ve kış mevsimi uzun olduğu için çoraplar ( kök boyası ile renk verilen ) yün iplikten örülür. Bu çoraplar üzerinde de yöresel motifler bulunmaktadır.

Kolçak : Üçetek entarinin üzerine giyilen kolsuz üstlüğe yelek, kollu giysiye cepken denir. Kola bilek kısmı tasmalı, üstü büzme lastikli geniş bir kolçak takılır. Kolçak değişik renkli kumaşlardan yapılır. Ortası bir bağ ile boğum yapılarak bağlanır.

Yukarıda bazı bölümlerini tanıtmaya çalıştığımız Damal Bebeklerinin üretiminde zaman zaman sorunlarla karşılaşmaktayız. Bu sorunların başında yeterli finansmanın olmaması ve pazarlamakta yaşanan sıkıntılar gelmektedir. Bu sıkıntıların aşılması için Mavi Hilal olarak malzeme ve broşür hazırlanması konularında yardımlarınızı esirgemezseniz, dünyaca tanınan bu kültürel ürüne katkı yapmanın yanında her yıl kurslarımıza katılarak beceri, sosyal-kültürel eğitim ve de ekonomik destek bulan  yöre bayanlarımıza da destek sağlamış olacaksınız.

DAMAL BEBEKLERİ HAKKINDA GENEL RAPOR

Damal, Ardahan’ın İl olması ile birlikte 1992 yılında ilçe hüviyetini kazanmıştır.

İlçe küçük ve ekonomik açıdan zayıf bir yöre olup Devlet Planlama Teşkilatı'nın araştırmasına göre GSHM’ye katkısı % 0,01 dir. Yani üretim ve istihdama yönelik hemen hiç bir şey yok gibidir.

Yöre halkının kökeni Orta Asya Türkmenlerine dayanmakta olup bugün de 45-50 yaşın üzerindeki bayanlar tarafından Orta Asya Oğuz Türklerinin giysileri aynen kullanılmakta olup Tarihi ve Kültürel bir motif teşkil etmekle birlikte bir gelenek görenek yaşatmaktadır. Ayrıca bu kıyafetler Damal İlçesinde bayanlar tarafından plastik oyuncak bebeklere giydirilmekte ve bu şekilde de tarihimize, kültürümüze ve geleneklerimize bir nevi hizmet edilmekte, tarihimize, kültürümüze yaşayan miraslar bırakmaktadır.

Ancak Tarihi, kültürel ve turistik açıdan önemli olan ve ekteki  gazete kupüründe görüldüğü gibi kostümleri Japonya’da oyuncak bebek yarışmasında birincilik alan bu bebeklerin ekonomik açıdan şu an için ilçeye bir getirisi olmamaktadır. Genellikle bayanlar kendileri ferdi olarak bebekleri giydirmekte ve eşe dosta hediye etmekte olup aile ekonomisine ve istihdama katkısı hemen hemen hiç yoktur. Bunu yanında Kaymakamlığın destek ve himayesinde kurslar açılmakta ve bu geleneğin sürmesi sağlanmaktadır. Ancak bu kursların maddi bir cazibesi olmadığı için zaman zaman kursiyer sıkıntısı çekilmekte ve tarihimizi, kültürümüzü, atalarımızın o günkü görüntüsünü bugüne resmeden bir geleneğin devamı ve geleceğe nakli tehlikeye ve riske girmektedir.

Kaymakamlığımızca tarihimizin ve geleneğimizin yaşatılmasına ve gelecek kuşaklara iletilmesine katkıda bulunmak, şu anki haliyle aile ve ilçe ekonomisine hiçbir getirisi olmayan bu bebeklerin ekonomik bir girdi haline gelmesini sağlamak, istihdamın GSMH sına daha yüksek katkıda bulunmasını sağlamak ve de ilçemizin tanıtımına katkıda bulunmak için Kaymakamlığımız Köylere Hizmet Götürme Birliği bünyesinde bir atölye açılması düşünülmüş ancak gerekli finansman temin edilemediği için bu proje ertelenmiştir.

Damal Bebekleri hakkında ayrıntı bilgi için Lütfen www.damalbebekleri.com ve www.damalbebegi.com  adreslerini ziyaret edebilirsiniz.

İLETİŞİM:

ADRES:Zübeyde Hanım Cad. No:14/A DAMAL-ARDAHAN

TEL     : 0478 651 42 93

FAX     : 0478 651 48 28